بةهةشتي عةشقة، ئةم هةورامانة. . . سديق بابايي

 

يةكيك لة ذاز و ذةمزة بنچينةيةكاني بةقاي نةتةوةي كورد، ويراي هوروژمي پةيتا، پةيتا و كاول كاري، داگيركةراني ذةنگاو ذةنگ بة دريژايي ميژوو، لة دةوصةمةندي و بذواي لة ميژينة و ذيشةدار و هةزاران ساصةي ئةم خةصكة دا حةشار دراوة.

 هةورامان گوشةيةك لة ناوچة هةرة كؤنةكاني كوردستان-ة- كة چةند تايبةتمةندي دةگمةن و هةلكةوتةي تاقانةي تيدا بةدي دةكرث.

 ئةمة ذةنگة تا ذادةيةكي بةرچاو بة حةق مةصبةندةكةي دةسينشان كردبي. كاتيك بة وردي سةرنج بدةينة هةصسووكةوت و ذابردووي ژياني ئةم خةصكة، سث كؤصةكة هةبوون يا وةستاوي و لة سةرپث بوونيان لةنيو كونج و كةليني ژياني ذوژانة دا بة ئاشكرايي خؤ دةنوثنن، كة بريتين لة سروشت، ئايين و موسيقا.

 قاص بوون، تيكةصاوي يا بةستاوةيي بة ژينگة، ئايين و موسيقي و لو ذاستي دا توانةوةي هةريةك لةوي ديكة ماناو ناوةرؤكي بة ژياني خةصكي ئةم ناوچة بةخشيوة.

 ئةوين بة سروشتي هةورامان و تيكصاوي و ذيشة ئاژؤتني لةگةص ئايين و دارةذاكردني ئةم دووكةرةسة گرينگة بة پةردووي نازك و دص و نةوازي موسيقا، بةهةشتي عشق و يةكيةتي ئادةميزاد و سروشت ئةبةدي دةكا.

 كوصةكةي هةرة قايمي ئةم خؤشةويستية لة بذواي ئايني پثشينيان مان دا خؤي نواندوة و بة موسيقاي ژيان پةرچين كراوة.

 جياوازي يا هؤكاري بةشيكن فراوان لة بةستراوةيي دةرووني خةصكي ئةم ناوچة بة جيوگرافياي هةورامان لةوةذا سةرچاوة دةگري كة لثرة لة سةرتاي گةشة سةندني بيرو هؤشي مرؤض و بةرة، بةرة دابذان لة ژياني ئةشكةوتةكاني شاهؤ و پةذاو و بيستون و دةس پي كرةدن بة ذاو، دةسةمؤ كردني ئاژةص، كؤ كردني دةغلودان. . وة هيتر. . . پيويستي تري لةو بابةتةي هثناوةتة گؤذث.

 ئةگةر هثنديك لة ئةندازياري گوند و شارؤچكةكاني هةورامان پاش تثپةذ بووني هةزاران ساص وردبينةوة و بة ناخي هؤكاري ئةم لثك هاصان و پثكةوة ژياني بنةماصة سةرةتايةكان و پاشتر تايفة، ¨عةشيرة و خيص دةكةؤيتة بة ذوناكايي ژياني پثشكةوتوتري مروض لةم دةضةرة.

 وردبوونةوة لة ئاسماني ساف و بي گةرد و پذلة ئةستيرة، جريوة و بريقة و شةوقي تايبةت و دص ذفين و نةزم و نيزامي هةريةك لةم پثكهاتة دةس پث ذانةگةيشوةي سروشت كة بة چاو لة شةوگاري ناوچةكة هثندة دوور نانؤيني، بةصام بة كردةوة لة دةست بة سةر داگرتن نايي، ئينسان دةباتة نيو دةرياي بيرو خةياصاتي بث بن، كة هةر لةو سةردةمةدا شةوق و ذووناكي تايبةت بة بيركردنةوة دةخاتة ميشك و دةماري مروضةوة كة پاشتر بةرة، بةرة دةبثتة هةوثني قانون و ژياني سةقامگير و وةك بنةماي ئوسووصي كؤمؤنة سةرةتايةكان لة سةري پيي داگرتوة. ژن لة پثك هثناني ئةم نيزامة سةرةتايية دا دةر و نةقشي سةرةتاكي گيذاوة.

 ئةمة لة هةورامان زياتر دةسةلميندري و دةكرث بة پث بةصگة بة جي ماوةكان دةوري ئةم بةشة خاوةن ميژووة لة گةشة و پيشكةوتن و ئيدارةكردن بة دريژايي تةمةني ئينسان بة نموونة دةس نيشان بكرث.

 بؤ وينة ئاداد پاشاي هةورامان لة سةردةمي ئةشكانيةكان بة ناوي خؤي سكةي لثداوة. ئةدا وشةيةكي هةورامية كة بؤ دايك بة كار دث، ديارة ئةگةر بگةذينةوة بؤ كونتر هةر نةبي دةسةصاتي ژن لة بنةماصة تا سةردةمي بابليةكان وةك نةزم و نيزامي بة چاو ديتراو لة ئاسمان نةگؤذ دةژميردرا ژن لة ئةم بةشة بة:ديم چةمةصث: ئيلاهةي پاكي و ذووناكي، پةري و خوالةي جواني، خوالةي عةدل و داد و ژيان دةسةلميندرا.

 وينةي خوالةي مةردؤك (هةصكةندراو لة كيوةكاني شاهؤ) پاشان ئةم دةسةصاتةي لة ژن ئةستاند و بةرة، بةرة خوالةكان بوون بة پياو و پاشتر باوةذي يةك خوودايي جثگير بوو. هةر چةند وث دةچي مةردؤك پاشتر بة ميردؤك (كچي خور) گوردرابث (سةردةمي يترايزم) .

 ناودثركردني پيراني شاهؤ و بةستنةوةي ذةچةصةكيان بة پيرخدري چاهؤ لة ئايينةكاني دواتردا خوث بؤ ييتراو فةوتاوة كؤنةكان كة سينگ بة سينگ ئاصوو گؤذيان بةسةر دا هاتوة دةگةريتةوة.

 ناكري چ شتيك بة بث بنةما و ذةچةصةكي سةرةتايي هةبووني هةبث، پي داگرتن لةسةر ئةم ئةسصة دةمانباتةوة بؤ كؤني، كؤن، ئةوكات كة ژياني ئينساني لةم مةصبةندة بؤ يةكةمجار ياساي پاريزگاري لة خؤي داذشتووة، ئةمانة هةر ئةو كةسانةن كة لة ئةشكةوتةكاني شاهؤ سةريان هةصداوة.

 پاشان ئةشكةوتةكان بؤ بةخثوكردن و پةروةردةي چوار پث كةصكيان لث وةرگيرا.

 ئةشكةوتةكاني (مةرةسپان-مةذةگاوان و. . .) لة لاي سةرووي پاوة، ئةشكةوتي ذاگرتني ئةسپةكان و ئةشكةوتي ذاگرتني گا-كان.

 ماناي سيوور بؤ ناوچةي هةورامان و پابةند بوون و پاريزكاري كردن چ لة سنووري گشتي و چ لة سنووري قانووني ناوخؤ بةشيوةي مصكداريتي تاك دةگةذيتةوة بؤ سةرچاوةي ئةو عةشقة پيرؤزة كة بؤ پاراستن و بةرگري لة زثد پيك هاتوة.

 زياتر لة 2080 ساص پثش خةصك لة هةورامان بة نووسراو بةصگةي مصكيةتي باغة ذةز (ئيجارة) يان تؤمار كردووة.

 ئةگةر لة بنج و بناوان و ناخي مةسةلةكة زياتر بكؤصيريتةوة ذةنگة بتوانين بسةلمينين وةك يةكيك لة سةرةتايي ترين نةسصي ميژوو هةوراميةكاني ئيستا بؤ داناني نةريتي سنوور و مصكيةتي تاك ناودثر بكةين.

 ئاوداشتن ئا ئةندازياري دابةش كردن و گةياندن و كاناص كيشي ئاوي سةچاوةكان لة نيو ماهو زةرد و هةوراز ولثژي ئاستةمي شاخةكاني هةورامان (ئةو شوينانة كة ذيگة ذوشتني ئاسايي بؤ هةمووكةس لة توانا دا نية) حيكايةت لة بيروو هؤش و زانايي سةرنج ذاكيشي مرؤضي ئةو سةردةمة دةكا، كة ئيمذؤ تةنيا بة كةصك وةرگرتن لة دةيان دةزگاي ئةندازة و پيوانة كردن، ئةويش بة هؤي پسپؤذاني تايبةت بة ئةم ئةركة جي بة جي دةكرث.

 

 

دامةزراندني ياساي يةكساني، دابةشكردني ئاو بة پي نياز لة وةرزي ئاو داشتن، قانووني هةرةوةزي ساصانة لة سةرةتاي بةهار بؤ خاوين كردنةوةي كاناص، ئاوبةند و جؤگةكان و بةرگري لة بة فيذؤ چووني ئاو تا گةيشتن بة باغ و مةزرا، هةرة وةزي ئاو داشتن بة پث سةرة و هةرة وةزي كؤ كردنةوةي دةغصوودان و گيا و گؤص بؤ بژيوي زستاني خةصك و ماصاتةكةيان و سووتةمةني وةرزيي زستان و نةهيشتني كةلين و قوژبني ذوخاوي ماصةكان پيش هاتني وةرزي سارد، ئةمانة بةشيكي تر لة ذةمز و ذازي ژياني كؤمةصي سةرةتايي لة هةوراماني چذو پذة كة تا ئيستا ئاسةواريان پاريزراوة.

 جيگر بوون يا سةقامگرتوويي ژيان يةكيكي تر لة تايبةتمةنديةكاني سةرةتايي ئةم خةصكةية، بة مانايةكي تر مروضي سةرةتايي ليرة كؤچةري و گةذؤكي هةص نةبژارد.

 لة ذووناكايي ئةم سةقامگرتوويةدا، كؤ كردني دةغصو دان، خؤماصي كردني ئاژةص و بةرة بةرة كيصگة و باغ و مةزرا و قانوونة پثوةندي دارةكانيان دامةزراند، ئةم نةريتة هاني خةصكي دةدا زياتر سامان دان و ذيك و پيك كردن و داذشتني بةرنامةي پاراستن لة دةس درثژي و هيرشي لاوةكي بؤ خؤيان دابين بكةن.

 زياد بووني ئاژةصي خوماصي بةرة بةرة پثداويستي لةوةذگة دينيتة گوذ و ئةوة بة داهثناني هاوينة هةوار و كؤ كردني گژ و گيا بؤ زستانان چارةسةر دةكرث.

 دابةش كردني بنةماصة لة وةرزي هاوين و بةهار و ئةسپاردني ئاژةصي خؤماصي بة ئةو بةشة بؤ كةصك وةرگرتن لة لةوةذگةكاني كويستاني شاهؤ و سةر قاص بووني بةشةكةي تر بة كشت و كاص و باغداري و كؤ كردني دانةويصة و پاراستني ژينگة و ساز و تةيار كردن بؤ وةرزي سةختي زستان بنةماي پابةند بووني زياتري ئةم خةصكة بة ناوچةكةيان دةسةلمثني.

 بةرة بةرة جورة خوشةويستي وتامةزرويي يةكي تايبةت بة ژينگة لةو خةصكة دا دةذةوث، ناسين و شارةزايي هةموو كةلين و قوژبنةكان، ژياني جيگرتةة و ئاسوودةيي لة دةربةدةري بة پيچةوانةي ژياني كؤچةري كاردةكاتة سةر ناسيني زياتري سروشت و هؤي تيكةص بووني زياتري دانيشتوان، ئةمة بة جؤريك دةبثتة هؤي پةل و پؤ و ذيشة ئاژؤتني ذؤحي و تيكةصاوي ئةو تؤ پيك ديني كة دار و درةخت و شاخ و كيؤ ئاو و جؤگة، تافگة و كانياو، گؤص و گيا، پةلةوةر و باصةندة و هةموو جؤرة بوونيك ئاوثتة و هؤگري يةكتر دةبن.

 ذةنگدانةوةي ئةم خوشةويستي و شةيدا بوونة لة ويژةي كؤن و نوي ئةم خةصكة دا بة ئاساني ديارة. عوسمان هةورامي ساصي 1982 لة گورانيةك دا دةصي:

هؤركنياي وةتةن تةماي دص نيام دةك كوثر بم وةتةن بث تؤ چؤن ژيام

 ليرةدابذان، بة هةر هؤيةك واتاي هةصكةندراني هةية. بةستاروةيي و جؤش خواردن و پةل و پؤ و ذيشة هاويشتن و تيكةص بووني لة جيا كردن نةهاتوو. جيا كردنةوة لة بةروو بووم و ذيشة و سةرچاوةي ژيان و ذاهاتن. ئيش وئازار و داخ و كةسةر و مةينةتي لةبير نةكراو و ساذيژ نةبووي بةدوا دا ديت.

 ئايين يةكيكي تر لة كؤصةكة هةرة قايمةكاني ژياني سةرةتايي ئةم ناوچة، نة تةنيا لة ذوژاني يةكةمي ژياني هةرةوةزي باشتر كةصكي لث وةرگيراوة، بةصكوو باشتر ناسراوة ئةگةر ئاييني لاوةكي ئيسلامي لث دةركةين باقي ئاينةكاني ئةم خةصكة هةص قوصاوي هزر و مافي خوماصي بوون، داهينةري؛ شيوة كامصكاريةكي ژين و ژياني تةباتر و لة خزمةتي گري داني تةباي و پاريزگاري دا دةوريان گيذاوة. پاشتر كة ئيسلام بوتة ئاييني پثروزي ئةم ناوچة ويراي گلةيي و گازةندة لة چوينةتي سةقامگير بوون، تيكصاويي و شيوة دابةزاندنيكي تايبةت بة خويان كة بؤن و بةرامة و تايبةتكاري ناوچةكةي پاراستوة، بؤ خويان تةرخان كردوة.

 هةر لة سيبةري ئةم فيركارية دا پاش سةر هةصداني ئايني ئيسلام و پةلاماري ناوچةكاني تر بة گويرةي باسة كراوةكاني ميژوو، ئةم بةشة لة وصات بؤ وةرنةگرتني ئةو پةذي بةرنگاري دةكا.

 شن و كةنيكا وة ديل بشينا مةرد ئازا تلي وةرووي هوثنا

 ذةوشت زرةتةشت مانوو وة بثكةس بزيكا نيكا هومزد وةهيچكةس

 ژن و كچةكان بة ديلي گيران و پياوة ئازاكان لة بةرئنگاري دا غةصتاني خوين بوون. سةقامگير بووني ديني ئيسلام پاش سةدان ساص نةتةنيا نةبوو بة هؤي لةناو چووني داب و نةريتي كؤن بةصكوو تيكصاوييكي ژيان مةند يا شيوة ليك توانةوةييكي دامةزراند كة تا ئةم دواييانة ئاسةواري بة زةقي بةرچاو دةكةوث.

 بؤ وينة ويراي زياتر لة هةزار ساص جيگر بووني ئاييني ئيسلام كةمتر كةسيك هةية ذوژانة بةشيك لة كاتي خؤي تةرخاني بيستني گؤرانيةكي هةورامي كة زورتر وةسفي سروشت و جواني وصاتةكةيةتي، نةكا. ئةوة ويراي بة جي هيناني داب و نةريتية ناوچةيةكاني ئايني ئيسلام و بة تةبايي ژياني بي گيرة و كيشةي هةموو لق و پوپةكاني باوةذي ئيسلامي و باقي ئاينة جياوازةكان كة ذيشة و باوةذي بة تةواوي پاريزراوة و باوةذ مةندةكانيشيان بة ئةو پةذي ئاراميةوة سوننةتي خويان بة جي دةهثنن.

 لة لايةكي تر خؤ و خدةي گوي دان و بيستني موسيقا و گوراني نة تةنيا تايبةتي چيني لاوي تازةپيگةيشتوو نية، پير و جةحيل ژن و پياو كچ و كوذ، چ كاتي كار كردن لة مةزرا و چ لة ناو ماص و سةيرانگا و بثري و تةنانةت شاخ و بةندةنةكاني چياي سةركثشي هةورامان دا (كة سةيراني شاخ تايبةتمةنديةكي تري خةصكي ئةم بةشة لة كوردستانة) زيندوو ذاگيراوة.

 ئةوة ذةنگة تا ذادةيةكي زؤر كةليني نةناسراوي زةرياي بث سنووري شارستانيةت و دةوصةمةندي كولتووري گةلةكةمان بخاتة پثش چاوي وةچةي ئةمذوي كوردستان، لة لايةكي تر هؤي بةر پةرچ دانةوةي ئيدعا و درؤ و دةلةسي ناحةزاني كورد سةبارةت بة ذابردووي كوردستان بث.

 جياوازي يا خاصي زةق و پذ لة شانازي ئةم كةلةپوورة لة هةصسةنگاندنيكي كورت بةرانبةر بة ئاكار و هةصسووكةوتي دةسةصاتداري حاكمي بةشةكاني كوردستان يا وصاتاني تر ئةوةية كة ليرة دا ئايين لة خزمةتي ژيان و ذازاندنةوة و تام و چيژداني زياتر بة كات و ساتي ژياني ئينساني خوي نواندوة. بة كورتي سروشت وئايين شان بة شان لة خزمةتي مروضدان، هةر بؤيي لة خزمةتي ذاهاتني بذيارة ئايني-ةكان مريد بة بي ذازاندنةوةي نيشتمانةكةي هةص ناكا. لة لايةكي تر خزمةت نةكردن بة سروشت و كةمتةرخةمي لة پاريزةري نيشتمان واتاي بث ئيماني دةبث.

 

دوور خستنةوة، دةس كورتي، بةربةستكران، ئةنفال، شيميايي باران، مين ذيژ و كاولكردن، يا هةچ هويةكي تر نةي توانيوة توزقاصثك لةم خوشةويستي ية دةروونية كةم كاتةوة، بةصكوو تةشةنة و بصثسةي زياتري گذي خوشةويستي خوصقاندووة.

 زور جار ديتراوة كةسثكي بة ذةچةصةك هةورامي دوور لة هةورامان لة دايك بووة، پةروةردة و بة ساصا چووني بة دوور لةم مةصبةندة سةري هةصداوة، بةصام ديسان شةيدايي و ئةوينداري نسبةت بة ناوچةكةي گةيشتوةتة ذادةي گوراني پث هةصگوتن و پةسني وصاتي هةرگيز بة چاو نةديتووي كة وينةي ئةم جورةمان كةم بةدةستةوة نية، كةواية دةتوانين بصين ئةم خوشةويسيتي ية كاري كردوةتة سةر لةش و گيان و بة شيوةي ژينيتيك بؤ كةساني تر دةگويزريتةوة.

 جوان كاري بةروبووم، دةستة ساوي و باني ماص بة گصي تايبةت و بؤندار، ذازاندنةوةي گؤي سوانةي ماصةكان لة وةرزي بةهار و هاوين بة گوصي ذةنگا و ذةنگ و بؤن خوش، ساز كردني كةپر و چةپةر بة چنووري بؤن خوش و پنگ و گيا و گوصي تري لةم بابةتة بؤ حةسانةوةي هاوينان، تةرخان كردني گؤشةيةكي باغ و باغچة يا كيصگة بؤ كةوثص (هاوينةهةوار) بة ئةوپةذي پاكي و خاوثني و ذازاندنةوةي بة گوص و گوصةباخ ئيتر جيگاي تايبةتي خوي هةية، ئةمانة سةرةذاي پةرچيني دةورةي باغ كة بة گوصي هةمةذةنگ لةگةص جيرانان سنووربةندي دةكرث.

 سنوور ليرة تثل دذوو، مين ذيژ كردن، خةندةق ليدان، و داناني گاردي چةك بة دةست نية بةصكوو گوصة باخي بؤن خوش و جؤگةي خؤذيني ئاو بة موسيقاي شةكةتي (ماندوويي) ذفثنة.

 جوانكاري پةرچيني ديوارة بةردينةكاني باغ و بة كار بردني سةليقةي ئةوتؤ، بة كةمترين ذادةي ئاو، تاضگة، حةوز و ديمةني سيحراوي بؤ بينةر ساز و تةيار دةكرث كة نة چاو لة ديتني تير دةبث و نة ذؤح و لةش شةكةتي ذيگا و ماندوو بووني پث دةمثنث.

 ژيان و تيكصاوي ئةو تؤ لةگةص سروشت ذاز و نيازي بي پسانةوة لةگةص گوص و گيا، بةرد و هةرد، دار و دةوةن ئةم خاكة پيروزة نة بة هةصكةوت دامةزراوة و نة لة لاي دةر و جيرانان و خةصكاني تر بة لاسايي وارد كراوة.

 ذيشة و ئةساسي ئةم ذةوشت و نةريتة دةگةذيتيةوة بؤ ئةو دةور و زةمانة كة زياتر لة ئيستا نرخ و بايي ژينگةيان دةزاني و بؤ پاراستني نة تةنيا قانوون بةصكوو ئاينيان دامةزراند. بة واتةييكي تر پاراستن و ذازاندنةوةي زثديان كرد بة يةكيك لة ئوسوولة بنةذةتيةكاني ئايين.

 سةردةمي ئيمة كة دةكرث ناوي سةردةمي كاولكاري سروشت و نةهيشتني پةلةوةر و هةر چةشنة گيانداريكي كثوي لث بنري، كانياو، دار، دةوةن و حةتتا شاخ و بةندةن و گؤذي مردوةكانيشمان ناپاريزرين.

 ئاور دانةوةييكي كورت بؤ ئةم ناوچة ئةفسوناوية كة هيشتا ليرة و لةوث شيلگيرانة لة سةر پاراستني داب و نةريتي پيرؤز و كؤني خوي پث دا دةگري ذةنگة ئاور دانةوةييك بؤ لاي سةر بةرزيةكاني مرؤضي ئاشتي خواز و خوازياري تةبايي و ئارامي و سوود وةرگرتن لة خؤ دور خستنةوة لة گرژي و تووذة كردني سروشت و ژيان لة ئاسايشي پذ لة حةز و خوشةويستي بث.

 بث ئةوة مةبةستي ئةم نوسينة خؤ گري دان يان خؤ هةصواسين بة ئاينيكي تايبةتي تيدا ذةچاوكرابي، كارگةري يا دةور گيذاني ئايينة كؤنةكان لة سةر ژياني خةصكي ئةم ناوچة شياوي ئاماژةي تايبةتي تر دةكا.

 لة دريژايي بذوا بة نةريتة كؤنةكان، ئاييني نوث تر تين و گوذي تازة بة بذواي پيشينيان دةدا. و قانووني پتةوتر دادةمةزريني و لة ذاستيدا پاراستني ژينگة تئوريزة دةكرث. لة گورانيةكي هةورامي دا دةصي:

 پا، وةرة زةردة شاهو ماواشةن دصةكةم پةي دوريت جةنگ و داواشةن

واتة سويند بةو خورة زةردة كة شاهو مةكان و ماوايةتي، دصةكةم لة دووريت ئوقرة و ئارامي نةماوة، دايم سةري شةذو داواكاري تؤي هةية.

 سويند خواردن بة زةردي خؤر يا ميردؤك (كچي خؤر) جيگرتوو لة شاهؤ يا تيكةص كردني ذووناكي و شاهؤ بؤ خوي سةر بردةي تايبةت هةية.

 يةكيك لة بنةما قايمةكاني ئاييني ميترا پارثزگاري لة ذووناكي و دژبةر بوون بة تاريكي ية. (بؤرث) سةمبولي تاريكي و (ديةچةرمةصي) نوينگة و پةري ذووناكي و سةركةوتني ذووناكي لة كوتايي دا چةپصة ذيزان و هةصبةز، دابةزي شةواني چوار شةمة سووري لة دةوري ئاگر دا بير دةخاتةوة.

 لة يةشتي سيزدة كة ناوبانگي بة فةروةردين يةشت و ويويودات دةركردوة سةبارةت بة لة دايك بووني زةردةشت و شوذشي سروشت ئاماژي كراوة.

لة بذگةكاني93تا95 ي فةروةردين يةشت دا هاتوة. لة كاتي زاين و ئاخيز و خؤ نواندني (زةردةشت) ئاوةكان و ذووةك گةشانةوة.

 لة دايك بوني زةردةشت هاوكات لةگةص سةر هةلدان و زاص بووني سروشت بة سةر وةرزي تاريكي و بث هثزي، تين و گوذ و جوش و خروش و خوصقاندني وزة و گةشانةوةي ذؤحي بزوثنةري لة دةمارةكاني سةرجةمي بوونةوةراني مةوجود لة سروشت كة ئادةميزاديش يةك لةوانة، بة ناوي بةهار ناسرا.

 لة بةرة بةري ئةم وةرزة كة بة نةورؤز ناوبانگي دةركرد، زةردةشتي كوذي دةغرؤ و پوورؤشةشب لة دايك دةبي، ئةو بة پيچةوانةي كاتي لة دايك بووني هةر منداصيك پث دةكةنث.

 پثكةنيني منداصي تازة لة دايك بوو هاوكات لةگةص بزة و ئاصوو گوذي سروشت لةم وةرزة دا بة پاصپشتي تيشكي زيذيني خؤر و لة بةيت بثژي بة هوي قرمةي هةصتوقيني كانيو، خوذةي چوم، ئاوي بن كةوية بةفر و گوذةي سيصاو لة هةر بنار و پيدةشتيك سةلاي پةيتا، پةيتاي گةيشتني دةور و زةمانيكي نوي ذادةگةينث، كة بة گرمةي هةور و شريخةي بةرقي ئاسمان، ئةسپي سةركيشي خوي لة هةر شاخ و بةندةن، دةشت و بنار، دوص و چةم وكةلين و قوژبني هةر ئةشكةوت و حةشارگةيك دا تاو دةدا تا مژدةي دةوراني ذووناكي و ژيانيكي نوث پيشكةش بكا، بة وتةيةكي تر دةس لةملاني سروشت و ئةو ديوي سروشت ذابگةيني. بةصكوو مروضايةتي ئاسوودةيي، گةشانةوة و بةختةوةري و پيت و بةرةكةت لة ژيان وةرگرث و ترس لة سروشت جيگاي خؤي بة خوشةويستي و دةس لة ملان بگؤذيتةوة.

 نةوروز و بةهار وثراي پثروزي تايبةتي ئاييني، وةك وةرزي ژيانةوةي سروشت و ئينسان، جيگا بة هةژاري و بي بةشي و دةس تةنگي و ذق و قين بة تاص دةكةن.

دصگريي ئةم وةرزة (بةهار) لة بذواي ميژويي خةصكي هةورامان (پياو چاك، زانا، ذوشنبير و شاعير) وةك سةرةتاي وةرزي، بةخشةندةيي، ژيانةوة و سةرچاوةي پيت و بةرةكةت و شايي هينةريي بي سنوور بؤ هةموو بوونةوةرريك تومار كراوة. ئةوة نة بة ماني كةم نرخي وةرزةكاني تر بةصكوو زةوقي دةرووني بة گةشانةوةي سروشتي تيدا بةدي دةكرث.

 ناوةرؤكي گوراني، گوراني بثژان، لاية لايةي دص نةوازي دايكان كة بةدةم ذيگا و قةراغ چوم ئاو، تولةذيي باريك و هةصديرگةي چذو هةصةمووت دا لةم شاخ بؤ ئةو شاخ لة دوو توي سياچةمانة، دةرةيي و. . . ئةم نةسص بؤ ئةو نةسص دةنگ دةداتةوة بة جيا لة سؤزي دةرووني هةصبةس واناني ئةم ناوچةية نية.

 بة دصنيايةوة دةتوانين بصثن كة بةشي هةرة زؤري شيعر و هةصبةست و گؤراني هةورامي بؤ وةسفي سروشت و خوشةويستي زثد تةرخان كراوة، ديارة زورجار قافصةسالاري ئةم ذيچكةية كةسايةتية ئايينيةكان بوون.

 ئةوة ذاستة كة پةسني ئةم وةرزة بة گوثرةي تايبةتمةنديةكاني بة تير و تةسةلي كراوة بةصام ناكرث و نابث ئةگةر باسي وةرزي بةهار و هاوين ديتةگوذ بة ماناي نرخ دانةنان و كةم كردني جواني و گؤشة پذ لة جوانيةكاني زم يا پايز و زستان بث.

 بة بةرهةم نيشتني هةوص و كوششي بةهار و هاوين، كؤ كردنةوةي خةلة و خةرمان (ذزق و ذوزي) و داگةذاني هةوارچيةكان لة كويستان بة دةستي پذةةوة بگرة تا حةسانةوة لة پةناي كوورةي نثص دراو و تام و چيژ وةرگرتن لة پاي كويستان و پيدةشتي سپي پؤش، كةصك وةرگرتن لة دةسذةنج و كاري بة بةرهةم و بة ئاسوودةيي سةرنج دان بة ژيان، ناوةرؤك و جوانيةكاني هةموو تةواو كةري عةشق و خوشةويستي هةر ساتيك لةم وةرزانةية.

 باس كردن لة ديمةني سروشت بة عام لة شيعر و نوسراوةي زور شاعير يا هةر نةبث بة بؤنة و شوبهاندني جوانيةكان و ئاشكرا كردني دص ذفثني ئةم يا ئةو لايةن هاتوة، بةصام ئةمانة هةموو جياوازي بنةذةتي لةگةص سروشت بة سةر كردنةوة لة شيعر، گوراني (بةزمي، دصداري، ئاييني) شاعيراني هةورامي يا هةورامي بثژ دةگةص شاعير يا نووسةري ميللةت يا بةشةكاني تري ئاخاوتني كوردي هةية.

 تيكصاوي سروشت و جوانيةكاني ليرة دا ديمةني عاشق و دصدؤذاوي لة يةك قاصبوومان بؤ دةكثشي.

 مةبةست لة جواني لثرة وشةي ساكار و كلاسيكي جواني وةك كةرةسة بؤ ذيك خستني بابةتيك نية، زياتر مانا و ناوةرؤكي عشق و ئةوينثكي سنوور نةناس و لة دابذان نةهاتوومان بؤ ئاشكرا دةكا.

 پثش ئةوة بچينة نيو گوصزاري شيعر و وتةي شاعيراني هةورامي لةم پيوةنديةدا با چةند وينة لة ئاماژةي خاوةن ذا و بؤ چوونةكان لةمبارةوة پيشكةشي چاوي وردبيني خوينةر بكةين.

 پيرةمثرد، كةسايةتي و شاعيري ناوداري كورد دةصي:

 ئوخ، بؤيي مةولةويم خؤش ئةوي و شيفتة و شةيداي سؤز و ناصةي ئةوم، كة پةردة پةردة شوينة شيرنةكاني خاكةكةم، نيشتمانةكةمي بة فةردي فةردةوة، بة فةذ و زيبثكي نةوةردةوة پث نيشان داوة و بة سينةما خؤشةويستي ئةواني چةسپاندووة بة سينةمةوة.

 دوكتور عيزةدين مستةفا ذةسووص دةصي:

 مةولةوي زورباش لة هةمووي ئةم ژيانة و سةدان جؤري ژياني تر شارةزا بووة و گياني لةگةص سروشتي وصاتةكةيا هةص شيلراوة وتيك هةص چوة لة بةري ئةوة هيچ پارچة شيعريكي نية شوينةواريكي سروشتي تيا بةدي نةكةيت.

دةكري بصيين دةستة ملاني مةولةوي و سروشت پيك هاتةي قاص بوني لةگةص گيان و لةشة كة جيا لة ذيشة ئاژوتن و گةش كردن لةم بةروو بوومة نةبوة، ئةوة بؤ خؤي بةر&